Galeria Sztuki Współczesnej BWA

LIOS labs to sieć (formalne stowarzyszenie) osób artystycznych, aktywistek i badaczek z całego świata. Grupa zawiązała się w Berlinie w 2019 roku, zainspirowana Pustynią Błędowską – miejscem, które stało się punktem wyjścia i sercem działań LIOS labs. Obecnie działa jako rozproszone ciało agentek_ów Lios rozsianych po całym świecie, połączonych m.in. poprzez rezydencje artystyczne na Pustyni Błędowskiej.

LIOS labs praktykuje artywizm – kolektywne, płynne i ucieleśnione aktywności na styku ekologii, sztuki i aktywizmu, koncentrując (ekozoficzne) działania na precyzowaniu metodologii współuczenia się oraz tworzenia wraz z ekosystemami dotkniętymi dezertyfikacją i ekobójstwem. Osoby tworzące sieć agentek_ów Lios łączy wiara w łączenie sztuki i ekologii jako praktyki tworzenia światów, w których możemy żyć regeneratywnie. Poprzez współzamieszkiwanie, codzienną współpracę i improwizowane współtworzenie sięga ku transformacji relacji pomiędzy ludźmi i więcej-niż-ludźmi.

Od 2020 roku organizuje rezydencje, plenery artystyczne, festiwale, wystawy, warsztaty oraz internetową platformę edukacyjną. LIOS labs funkcjonuje jako otwarta i modyfikowalna struktura. Zespół organizacyjny tworzy się każdorazowo wokół inicjatyw i współprac proponowanych przez osoby uczestniczące w rezydencjach. Założycielką LIOS labs jest Jo Vávra, a dotychczasowy skład dyrektorski tworzyły Jo Vávra, Xtina Ariaz, Hannah Whitlow i Jasmine Alakari.

LIOS labs na Pustyni Błędowskiej
Rezydencje artystyczne LIOS labs na Pustyni Błędowskiej odbywały się każdego lata od 2020 roku formując wskrzeszaną co roku parainstytucję.

Każda edycja wyrastała z innego zamysłu kuratorskiego, lecz wspólną podstawą wszystkich była praktyka współistnienia z pustynnym ekosystemem i podążania za jego rytmem. Struktura rezydencji opierała się na naturalnym systemie życiodajnych sił i elementów, które wyznaczały codzienną choreografię działań:
woda – transport i gospodarowanie jej zapasami, dbanie o przepływ i obieg,
ogień – zbieranie drewna, rozpalanie ognia dla ciepła i wspólnego gotowania,
wiatr – komunikacja, ruch, wymiana, rozprzestrzenianie idei,
ziemia – praca z materią, gotowanie, tworzenie organicznej sztuki z materiałów znalezionych na miejscu,
oraz eter – warstwa duchowa, czas wspólnej refleksji, medytacji i snucia wizji.

Rezydencje były więc żywym eksperymentem – miejscem, gdzie życie, twórczość i ekologia splatały się w jeden proces, a rytm codzienności był nierozerwalnie związany z rytmem żywiołów.

Do niezmiennych praktyk należały: wspólna budowa regeneratywnej wioski, codzienne życie we wspólnocie w rytmie dyktowanym elementami oraz nawiązywanie relacji wymiany i troski z lokalnym ekosystemem i społecznością poprzez działania artystyczne i edukacyjne w przestrzeni publicznej.

W ciągu pięciu lat aktywności LIOS labs rezydencja przyciągała artystów zainteresowanych spotkaniem własnej praktyki z ekosystemem polskiej pustyni oraz z interdyscyplinarnymi splotami twórczych współprac, które umożliwiał jej eksperymentalny format. Tematy rezydencji problematyzowały zjawiska sztuki ekologii, świadomego współdzielenia przestrzeni do życia i tworzenia oraz zachęcały do prototypowania praktyk i narzędzi dla lepszej przyszłości w czasach wszechkryzysu.

Każdego roku rezydentki_ci LIOS labs były wyłaniane poprzez open-calle tematyczne, decyzje kuratorek programów lub bezpośrednie zaproszenia. Open calle kierowane były do twórczyń i twórców różnych dziedzin sztuki i nauki.

W 2024 roku, po czterech latach działań, obserwacji i analizy motywów przewodnich pojawiających się w praktykach rezydentek i rezydentów, LIOS labs zainicjowało czwartą edycję — rozszerzoną w formacie i czasie. Dwumiesięczny program publiczny składał się z miesięcznej rezydencji dla artystek_ów edukatorek_ów (25-osobowej kadry facylitatorskiej), która w drugim miesiącu prowadziła otwarte warsztaty i działania w ramach Laboratorium Pustynnej Wyobraźni.

Rezydencja w 2024 roku testowała format równolegle działających pięciu laboratoriów — wyłonionych z obserwacji praktyk artystek-badaczy uczestniczących w Arts of Ecology Residencies w latach 2020–2023. Były to:
Laboratorium przyszłości jedzenia,
Laboratorium ruchów planetarnych,
Laboratorium rzemiosła piasku,
Laboratorium rezonansu,
oraz Laboratorium współbycia.

W 2025 roku tematem rezydencji stała się sztuka współbycia. W centrum obserwacji stanęła obecność społeczności Lios na Pustyni dyskutowana poprzez soczewkę teatru społecznego oraz wpływu działań rezydencyjnych na lokalną społeczność. Dziełem sztuki stały się performatywne rytuały wpisane w codzienność — wspólne projektowanie i budowę wioski, wyprawy po wodę, gotowanie, dbanie o ogień — oraz rozmaite rzemiosła towarzyszące przygotowaniom do trwającego trzy dni publicznego rytuału czterech żywiołów. Celebrujący Noc Kupały festiwal, HELIOS, łączył spacery i uczty performatywne, praktyki głosowe i ruchowe, pokazy akrobatyczne oraz koncerty, wprowadzając uczestniczki w rytm życia pustynnej wioski: gesty troski, wymianę praktyk i pogłębianie relacji z ekosystemem.

Laboratorium rozwija cykl „Kongres Futurologiczny” w ramach programu „KONGRESU ESTETYCZNEGO” – całorocznej serii zdarzeń wystawienniczo-performatywnych ukierunkowanych na aktualizację formuły instytucji sztuki, realizowany przy zaangażowaniu zróżnicowanych, dopełniających się wzajemnie języków i narzędzi sztuki oraz udziale osób artystycznych i kuratorskich. Podstawowym punktem odniesienia i jednocześnie punktem wyjścia staje się BWA Katowice, instytucja wdrukowana w centrum tkanki urbanistycznej i społecznej miasta jako narzędzie inżynierii społecznej. Modernistyczny pawilon, stanowiący dziś zabytek architektury to równolatek zaczynu polskiej fali krytyki instytucjonalnej. Konieczność jego aktualizacji przestrzennej oraz ideowej staje się punktem wyjścia do dyskursu dotyczącego sensów i dynamiki instytucji sztuki rozumianej w wymiarze uniwersalnym. Na czas projektu główna przestrzeń ekspozycyjna przeistoczy się w całoroczne laboratorium sztuki. Realizacje historyczne dialogować będą z zupełnie nowymi formując kolektywną refleksję.

kurator „KONGRESU ESTETYCZNEGO” – Łukasz Trzciński