Galeria Sztuki Współczesnej BWA

30 kwietnia 2026 r., godz. 17:00–19:00
Pracownia Piastowska 1 — ulica Piastowska 1/7, 40-005 Katowice

Spotkaniem z Henrykiem Wańkiem – artystą, ostatnim żyjącym członkiem grupy Oneiron – oraz Joanną Szwedą – badaczką literatury, autorką książki „Literatura w kręgu Oneironu” – inaugurujemy kooperatywę BWA Katowice z Pracownią Piastowska 1. Bezpośrednie sąsiedztwo przestrzeni, która od lat 60. stała się miejscem działań katowickiego undergroundu i jednym z najważniejszych ośrodków kontrkulturowego namysłu oraz praktyk artystycznych, stanowiło istotny, formacyjny kontekst dla BWA Katowice, którego pawilon powstał naprzeciwko dekadę później.

Wraz z Joanną Szwedą i Henrykiem Wańkiem przyjrzymy się działalności wydawniczej grupy Oneiron jako części praktyki duchowej i artystycznej jej członków, a zarazem sposobowi budowania wspólnoty opartej na lekturze, wymianie myśli i pracy kolektywnej.

Dla działającej na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku katowickiej grupy Oneiron, skupionej wokół pracowni przy ulicy Piastowskiej tworzonej przez Urszulę Broll (1930–2020), Antoniego Halora (1937–2011), Zygmunta Stuchlika (ur. 1937), Andrzeja Urbanowicza (1938–2011) i Henryka Wańka (ur. 1942) tłumaczenie i publikowanie stało się praktyką równorzędną wobec tworzenia sztuki. Według wspomnień Andrzeja Urbanowicza działalność domu wydawniczego funkcjonującego przy Piastowskiej rozpoczęła się w 1965 roku i trwała do roku 1973. Oprócz osób związanych bezpośrednio z kręgiem Oneironu przekładami zajmowali się również Jerzy Prokopiuk oraz Tadeusz Sławek.

Krąg artystów z Piastowskiej skupiał ludzi spragnionych wolności, wykraczających poza przyjęte ramy sztuki i polityki, poszukujących alternatywy duchowej, kulturowej i literackiej. Członkowie Oneironu wkroczyli na drogę eksperymentów inspirowanych historyczną awangardą – tworzyli manifesty, przekłady i działania wydawnicze o charakterze kolektywnym. Spotkania samokształceniowe stały się jednym z osiowych elementów ich praktyki, prowadząc do odejścia od piktorialnego statusu dzieła sztuki w kierunku tworzenia sytuacji, zdarzeń i bytów pojęciowych.

Choć grupa skupiona wokół tzw. Śnialni wywodziła się ze środowiska sztuk wizualnych, konsekwentnie wskazywała na literaturę jako obszar o szczególnej sile oddziaływania i potencjale kreowania alternatywnych rzeczywistości. „Słowo” wykraczało tu poza wymiar czysto filologiczny, stając się elementem transmedialnym gotowym przekraczać ustanowione granice, funkcjonującym jako obiekt nielinearny zarówno w swoim wymiarze typograficznym, jak i semantycznym.

Potrzeba stworzenia wspólnej inicjatywy artystycznej i samokształceniowej wynikała z odczuwanego przez środowisko kryzysu ducha oraz świadomości artystycznej. Potrzeby samokształceniowe połączone z potrzebą ekspresji twórczej prowadziły do samodzielnej pracy wydawniczej. Nielegalna w realiach ówczesnego ustroju działalność początkowo polegała na przepisywaniu i kopiowaniu tekstów dostępnych jedynie w nielicznych bibliotekach lub krążących rękopisach. Z czasem przyjęła formę regularnych wydawnictw samizdatowych oraz kolektywnie redagowanych publikacji artystycznych. Tłumaczone i przepisywane na maszynach lektury zdobywano dzięki sieci przyjaciół i kontaktów po drugiej stronie żelaznej kurtyny, co pozwalało docierać do tekstów praktycznie niedostępnych w oficjalnym obiegu PRL-u.

Ilość miejsc ograniczona, prosimy o rezerwację pod adresem email: pracowniapiastowska1@proton.me